Badania stabilności: jak sprawdza się trwałość kosmetyku
Badanie stabilności to praca nad wykazaniem, że produkt opuszczający fabrykę pozostanie tym samym produktem po wielu miesiącach w magazynie, w sklepie czy w łazience. Nie jest to pojedynczy test. To zestaw pomiarów powtarzanych w czasie, na próbkach przechowywanych w różnych temperaturach, porównujących wygląd produktu, jego gęstość, wartość pH, przy której się utrzymuje, oraz to, ile pozostało w nim składnika aktywnego.
Opublikowane piśmiennictwo dotyczące receptur kosmetycznych dość spójnie pokazuje, które pomiary są stosowane oraz — co dla marki bardziej przydatne — które decyzje recepturowe przesądzają o tym, czy produkt przejdzie badanie pomyślnie.
Co się mierzy
Najprostszy protokół stabilności śledzi oznaki fizyczne. W badaniu receptury zawierającej wyciąg z zielonej herbaty przetworzony tannazą oceniano stabilność fizyczną poprzez pomiar pH, wytrącania osadu i barwy, w temperaturze 25 ± 2 °C przy wilgotności otoczenia oraz w 40 ± 2 °C przy wilgotności względnej 70 ± 5%, przez cztery miesiące [3]. Receptura zawierająca 5% wyciągu wykazywała względnie stabilne pH, wytrącanie osadu i barwę przez 16 tygodni [3]. Dwie temperatury, trzy obserwacje, jeden długi kalendarz — tak wygląda podstawowe badanie trwałości.
Wytrącanie osadu oznacza tutaj wypadanie substancji stałych z cieczy lub kremu, które w chwili wytworzenia były jednorodne. Dryf barwy i dryf pH to dwie pozostałe rzeczy, które klient lub kontroler może szybko zobaczyć albo sprawdzić.
Badanie wyciągów z pestek winogron w kremie poszerzyło zakres temperatur i dodało obciążenie mechaniczne. Stabilność wodno-glicerynowego wyciągu z odmiany Marselan wprowadzonego do kremu dostępnego w handlu badano w temperaturach 4, 25 i 50 °C, przy czterech stężeniach (5, 4, 3 i 2%), przez cztery miesiące, z użyciem wirowania, cykli szoku termicznego, pH i lepkości [8]. Wszystkie receptury były stabilne przez całe cztery miesiące, przy czym najwyższą stabilność odnotowano w 4 °C, a najniższą w 50 °C [8]. Ten gradient jest sednem prowadzenia badań w więcej niż jednej temperaturze: ciepło jest przyspieszaczem, a gorące próbki jako pierwsze pokazują, gdzie receptura zawiedzie.
Wirowanie — intensywne odwirowanie próbki w celu wymuszenia rozdziału — stosuje się również samodzielnie jako wczesne badanie przesiewowe. W pracy nad kosmetyczną emulsją wielokrotną z 5% wyciągu z Camellia sinensis wirowanie nie wywarło druzgocącego wpływu na destabilizację fizyczną ani rozdział faz w ciągu 30 dni [6]. W tym samym badaniu mierzono wielkości kropel, stwierdzając średnie wielkości globul kropel wielokrotnych w zakresie od 10,29 ± 4,4 μm do 12,77 ± 5,1 μm oraz kropel wewnętrznych od 0,8 ± 0,4 μm do 1,6 ± 0,8 μm [6]. Wszystkie próbki wykazywały zachowanie rozrzedzania ścinaniem wraz ze wzrostem naprężenia ścinającego [6]. Autorzy stwierdzili, że układ był stabilny fizycznie i chemicznie, zaznaczając jednocześnie, że długotrwała stabilność w podwyższonych temperaturach może wymagać odpowiednich modyfikacji [6] — to uczciwe stwierdzenie granic obrazu z 30 dni.
Zachowanie przepływu też liczy się jako stabilność
To, jak krem się rozpływa, stanowi część tego, co ocenia kupujący, więc również podlega pomiarowi. W badaniu receptury kosmetycznej zawierającej 1% palmitynianu retinylu, tetraizopalmitynianu askorbylu i octanu tokoferylu użyto reometru do określenia zachowania reologicznego receptur [5]. Wykazały one zachowanie pseudoplastyczne, a witaminy nie zmieniły ich lepkości pozornej ani tiksotropii [5]. Pseudoplastyczność oznacza, że produkt rozrzedza się pod wpływem ścinania — mieszania, pompowania, rozcierania — i następnie wraca do stanu pierwotnego; tiksotropia opisuje, jak ten powrót przebiega w czasie. Ustalenie, że dodanie składników aktywnych nie zmieniło tych właściwości, samo w sobie jest wynikiem badania stabilności: składnik aktywny nie przebudował po cichu bazy.
Stabilność chemiczna: ile pozostało
Testy fizyczne nie powiedzą, czy składnik aktywny uległ rozkładowi. Do tego badania wykorzystują chromatografię. W pracy nad pochodnymi witamin stabilność chemiczną oznaczano metodą HPLC z detekcją UV, a do obliczenia trwałości przy pozostałym stężeniu na poziomie 85% zastosowano równania reakcji pierwszego rzędu [5]. To właśnie główna idea stojąca za datowaną trwałością: wybrać próg pozostałego składnika aktywnego, zmierzyć szybkość ubytku i obliczyć, jak długo produkt utrzyma się powyżej tego progu.
To samo badanie wykazało, że połączenie witamin w jednej recepturze dało nieco niższą szybkość rozkładu niż osobne preparaty, z których każdy zawierał tylko jedną z nich [5]. Autorzy zasugerowali, że praca ta może przyczynić się do opracowywania bardziej stabilnych receptur zawierających witaminy rozpuszczalne w tłuszczach [5].
HPLC była również metodą w badaniu werbaskozydu otrzymanego z komórek merystematycznych Buddleia davidii w hodowli komórek roślinnych in vitro [1]. Te badania stabilności wykazały, że pochodna acylowa o mniej hydrofilowym profilu była bardziej stabilna w podłożach lipofilowych, natomiast macierzysty werbaskozyd był bardziej stabilny w emulsji typu olej w wodzie [1]. Wniosek ma charakter ogólny: ten sam składnik aktywny może przejść badanie lub je oblać w zależności od tego, czy baza, w której się znajduje, jest w przeważającej mierze olejowa, czy wodna.
pH i otoczkowanie jako narzędzia stabilności
Dwie dźwignie recepturowe pojawiają się raz po raz. Pierwszą jest pH. Praca nad kwasem ferulowym w hydrożelu do stosowania miejscowego porównywała żel A, o pH wyższym niż pKa kwasu ferulowego, z żelem B, o pH niższym [2]. Stabilność barwy żelu i stabilność chemiczna kwasu ferulowego były bardzo dobre w żelu B, a słabe w żelu A, choć żel A i tak wypadł znacząco lepiej niż żel z nieotoczkowanym kwasem ferulowym [2].
Drugą dźwignią jest otoczkowanie — zamknięcie składnika aktywnego w cząstce, tak aby nie był wystawiony na kontakt z resztą receptury. W tym samym badaniu kwas ferulowy wprowadzono do nanokapsułek wytworzonych metodą homogenizacji wysokociśnieniowej, o średniej wielkości cząstek poniżej 300 nm; DSC i XRD wskazały, że kwas ferulowy był całkowicie rozpuszczony w matrycy lipidowej i pozostawał amorficzny, a mikroskopia w świetle spolaryzowanym krzyżowo nie wykazała w żelach kryształów nieotoczkowanych ani nierozpuszczonych [2]. Wzrost kryształów w gotowym żelu jest widoczną wadą, więc takie badanie mikroskopowe samo w sobie jest testem stabilności.
Osobne badanie określiło liczbowo, co dało otoczkowanie. Nanocząstki chitozanowo-alginianowe zbudowane metodą jonotropowej prężelacji, a następnie kompleksowania polielektrolitowego, o wielkości cząstek 309 ± 0 nm, PDI 0,39 ± 0,01 i potencjale zeta −26,0 ± 0,9 mV, podniosły udział składnika pozostałego po trzech miesiącach przechowywania z 44 ± 5% w roztworze do 74 ± 4% [7].
Co marka może z tego wynieść
Bibliografia
- Vertuani S, Beghelli E, Scalambra E, Malisardi G, Copetti S, Dal Toso R, Baldisserotto A, Manfredini S. Activity and stability studies of verbascoside, a novel antioxidant, in dermo-cosmetic and pharmaceutical topical formulations — Molecules (Basel, Switzerland), 2011-08-18.
- Das S, Wong ABH. Stabilization of ferulic acid in topical gel formulation via nanoencapsulation and pH optimization — Scientific reports, 2020-07-23.
- Hong YH, Jung EY, Noh DO, Suh HJ. Physiological effects of formulation containing tannase-converted green tea extract on skin care: physical stability, collagenase, elastase, and tyrosinase activities — Integrative medicine research, 2013-12-14.
- Yamanashi Y, Teramoto M, Morimura N, Hirata S, Suzuki J, Hayashi M, Kinoshita K, Murayama M, Idani G. Analysis of hair cortisol levels in captive chimpanzees: Effect of various methods on cortisol stability and variability — MethodsX, 2016-01-16.
- Gianeti MD, Gaspar LR, Camargo FB, Campos PM. Benefits of combinations of vitamin A, C and E derivatives in the stability of cosmetic formulations — Molecules (Basel, Switzerland), 2012-02-22.
- Mahmood T, Akhtar N. Stability of a cosmetic multiple emulsion loaded with green tea extract — TheScientificWorldJournal, 2013-08-24.
- Yeerong K, Chantawannakul P, Anuchapreeda S, Juntrapirom S, Kanjanakawinkul W, Müllertz A, Rades T, Chaiyana W. Chitosan Alginate Nanoparticles of Protein Hydrolysate from Acheta domesticus with Enhanced Stability for Skin Delivery — Pharmaceutics, 2024-05-28.
- Salem Y, Rajha HN, Franjieh D, Hoss I, Manca ML, Manconi M, Manconi M, Castangia I, Perra M, Maroun RG, Louka N. Stability and Antioxidant Activity of Hydro-Glyceric Extracts Obtained from Different Grape Seed Varieties Incorporated in Cosmetic Creams — Antioxidants (Basel, Switzerland), 2022-07-10.