Wat een gel zijn body geeft: verdikkingsmiddelen, viscositeit en vloeigedrag
Een gel is een vloeistof die op haar plaats wordt gehouden. Het grootste deel van de inhoud van de pot is water, maar het loopt niet van de hand, omdat een kleine hoeveelheid verdikkend materiaal er een netwerk doorheen vormt. Dat netwerk is wat formuleerders het geleermiddel noemen, en het bepaalt vrijwel alles wat een klant opmerkt: hoe stevig het product is, of het uitsmeert of blijft slepen, hoe langzaam het zijn inhoud loslaat.
Gepubliceerd formuleringsonderzoek geeft een nuttig beeld van hoe die keuze uitpakt, omdat onderzoekers meten wat een merkeigenaar alleen maar kan voelen. De meest voorkomende meting is viscositeit — een getal voor hoeveel weerstand een materiaal biedt tegen stromen. In één onderzoek naar gels voor gebruik op de huid werden drie gelversies van dezelfde formule vergeleken, en hun dynamische viscositeit liep uiteen van 812,21 ± 20,22 tot 1222,76 ± 131,99 Pa.s [2]. Die gels verschilden ook in pH, van 5,94 ± 0,03 tot 7,53 ± 0,03, en elke charge werd daarnaast gecontroleerd op homogeniteit, dat wil zeggen of de gel er overal hetzelfde uitzag en zich overal hetzelfde gedroeg [2]. Gehalte, viscositeit, pH, homogeniteit: dat korte lijstje is ongeveer de routine die een gel doorloopt voordat iemand hem met de hand beoordeelt.
Verdikkingsmiddelen zijn niet onderling uitwisselbaar
Meestal doet het meer dan één taak.
Poloxameren zijn een duidelijk voorbeeld. In een onderzoek naar gels voor gebruik op de huid werden poloxameren zowel gebruikt als oplosmiddelhulpstof — iets wat een slecht oplosbaar materiaal helpt oplossen — als geleermiddel [4]. Twee kwaliteiten werden vergeleken. Bij 5% verhoogden poloxameer 407 en poloxameer 188 de oplosbaarheid van het plantaardige materiaal dat zij meevoerden met respectievelijk een factor 2,86 en 2,06; bij 10% met een factor 2,81 en 2,59 [4]. De twee kwaliteiten gedroegen zich ook verschillend zodra zij beladen waren: de micelgrootte in de formulering met poloxameer 188 nam toe in aanwezigheid van het toegevoegde materiaal, terwijl de formulering met poloxameer 407 geen verandering liet zien [4].
Hetzelfde onderzoek laat zien hoe viscositeit terugwerkt op de prestaties. De afgiftesnelheden daalden naarmate de concentratie poloxameer 188 steeg, en de auteurs schreven dat toe aan de toename van de viscositeit [4]. Meer verdikkingsmiddel gaf een stevigere gel en een tragere afgifte. Die afweging is het onthouden waard: een merk dat om een merkbaar dikkere gel vraagt, vraagt meestal ook om een tragere.
Verdikkingsmiddelen van het cellulosetype worden anders gebruikt. In een onderzoek naar nano-emulsies en lipidegebaseerde dragers bedoeld voor de huid werd hydroxyethylcellulose specifiek toegevoegd om met hydrogel verdikte versies te maken, met als uitgesproken doel de viscositeit en de hechting aan de huid van de formuleringen te verbeteren [8]. De resulterende hydrogels vertoonden pseudoplastisch gedrag met bio-adhesieve eigenschappen [8]. Pseudoplastisch betekent dat het materiaal dunner wordt terwijl het wordt afgeschoven — gepompt, geknepen of uitgewreven — en weer dikker wordt wanneer de kracht wegvalt. Dat is het vloeigedrag dat de meeste mensen van een gel verwachten: stevig in de tube, soepel onder de vingers.
Waar het netwerk van gemaakt is
Veel cosmetische gels steunen op polysachariden — lange suikerketens uit plantaardige of andere natuurlijke bronnen. Hun samenstelling is niet uniform, en wordt niet alleen door de soort bepaald. Een analyse van weefsels van Aloe vera liet zien dat het sap uit de schil 2,4 keer het gehalte aan polysachariden bevatte dat werd gevonden in het gelsap van dezelfde plant [1]. Ook de chemie verschilde: na scheiding vormden neutrale polysachariden 58,1% van het teruggewonnen preparaat uit gelsap en 78,5% uit schilsap, terwijl bloempolysachariden grotendeels zwak zuur waren, met 84,2% [1]. Glucose en galactose waren de meest voorkomende afzonderlijke suikers in respectievelijk de neutrale fracties uit gelsap en schilsap, en de zure fracties bevatten glucuronzuur, galactose, glucose, mannose en xylose in wisselende verhoudingen [1].
Een andere familie geleermaterialen stolt door temperatuur in plaats van door waterbinding. Gelatines bereid uit geitenhuid hadden geleertemperaturen van 23,02 °C tot 24,16 °C en smelttemperaturen van 33,07 °C tot 34,51 °C [6]. De gelsterkte steeg naarmate de concentratie en de duur van de alkalische voorbehandeling toenamen, en één conditie leverde een gelsterkte van 222,42 g op, hoger dan de ter vergelijking gebruikte runderengelatine met 199,15 g [6]. Een langere voorbehandeling veranderde ook de kleur: de L*-waarde daalde en de b*-waarde steeg [6]. Hier bepalen de procescondities, en niet alleen de bron, de uiteindelijke body van de gel — en zij verschoven ook de kleur, wat evenzeer een cosmetisch als een technisch aandachtspunt is.
Twee verdikkingsmiddelen mengen
Het mengen van polymeren verandert het resultaat op manieren die moeilijk te voorspellen zijn uit elk van beide afzonderlijk. Het zetmeel verbeterde het visceuze gedrag van de oplossingen, waarbij de verliesmodulus de opslagmodulus overtrof [5]. Naarmate de zetmeelconcentratie steeg, namen de treksterkte, de rek bij breuk en de elasticiteitsmodulus van de resulterende films allemaal toe, terwijl de wateroplosbaarheid daalde [5]. De gladheid van het oppervlak en de inwendige structuur verbeterden met de toevoeging van zetmeel [5]. De auteurs wezen 6% zetmeel aan als het meest veelbelovende niveau voor de fysieke prestaties [5] — niet de hoogste dosering, maar de best uitgebalanceerde. Dat is de gebruikelijke vorm van een optimalisatie van een verdikkingsmiddel: de prestaties verbeteren tot een bepaald punt en daarna is de formule simpelweg stijver, niet beter.
De gel als drager
Een gelbasis bepaalt ook hoe snel de inhoud ervan vrijkomt. In een vergelijking van systemen voor het meevoeren van cafeïne vertoonde de versie met nanodragers een aanhoudend afgifteprofiel over 24 uur ten opzichte van cafeïne in een conventionele gel [3]. In het werk met asiatisch zuur gaven gels die rond dragersystemen waren opgebouwd na 8 uur een duidelijk hoger penetratiepercentage in een synthetisch membraan dan de gels zonder drager, die varieerden van 0,73 ± 0,44 tot 3,13 ± 0,46% [2]. In het onderzoek naar dillapiol vertoonden de met hydrogel verdikte systemen een gecontroleerd afgifteprofiel en een lage irriterende potentie in een test op het chorioallantoïsmembraan [8].
Wat een merk hieruit kan meenemen
Kies het verdikkingsmiddel voordat er over de textuur wordt gediscussieerd. Vraag erom dat viscositeit, pH en homogeniteit van elke charge worden vastgelegd, zoals formuleringsonderzoeken doen [2], zodat "hetzelfde als vorige keer" een getal achter zich heeft. Verwacht een concentratiereeks in plaats van één enkele gok, omdat mengsels doorgaans een optimum hebben in het midden van het bereik en niet aan de bovenkant [5].
Referenties
- Nejatzadeh-Barandozi F, Enferadi ST. FT-IR study of the polysaccharides isolated from the skin juice, gel juice, and flower of Aloe vera tissues affected by fertilizer treatment — Organic and medicinal chemistry letters, 2012-10-24.
- Opatha SAT, Titapiwatanakun V, Boonpisutiinant K, Chutoprapat R. Preparation, Characterization and Permeation Study of Topical Gel Loaded with Transfersomes Containing Asiatic Acid — Molecules (Basel, Switzerland), 2022-07-29.
- Elsheikh MA, Gaafar PME, Khattab MA, A Helwah MK, Noureldin MH, Abbas H. Dual-effects of caffeinated hyalurosomes as a nano-cosmeceutical gel counteracting UV-induced skin ageing — International journal of pharmaceutics: X, 2023-02-10.
- An SH, Ban E, Chung IY, Cho YH, Kim A. Antimicrobial Activities of Propolis in Poloxamer Based Topical Gels — Pharmaceutics, 2021-11-26.
- Alias SA, Mhd Sarbon N. Rheological, physical, and mechanical properties of chicken skin gelatin films incorporated with potato starch — NPJ science of food, 2019-12-04.
- Mad-Ali S, Benjakul S, Prodpran T, Maqsood S. Characteristics and Gel Properties of Gelatin from Goat Skin as Influenced by Alkaline-pretreatment Conditions — Asian-Australasian Journal of Animal Sciences, 2015-12-08.
- Kelić M, Kilić D, Kelić K, Šutej I, Par M, Peroš K, Tarle Z. The Fluoride Ion Release from Ion-Releasing Dental Materials after Surface Loading by Topical Treatment with Sodium Fluoride Gel — Journal of functional biomaterials, 2023-02-13.
- Carneiro SB, Kreutz T, Limberger RP, Teixeira HF, da Veiga Júnior VF, Koester LS. Piper aduncum Essential Oil Rich in Dillapiole: Development of Hydrogel-Thickened Nanoemulsion and Nanostructured Lipid Carrier Intended for Skin Delivery — Pharmaceutics, 2022-11-19.